Saturday, 12 June , 2021
امروز : شنبه, ۲۲ خرداد , ۱۴۰۰ - 3 ذو القعدة 1442
  پرینتخانه » اختصاصی, جامعه تاریخ انتشار : 29 می 2021 - 10:48 | 7 بازدید
در گفتگو با فعال حوزه تجارت خارجی مطرح شد:

نباید برای واردات کالا فرایندی با امضای طلایی ایجاد کنیم

در سال‌های گذشته مکرراً رهبر معظم انقلاب در فرمایشات خود جهش و رونق تولید را یکی از مهم‌ترین مسائل کشور خواندند. شعار سال ۱۴۰۰ نیز «تولید، پشتیبانی‌ها، مانع زدایی ها» نامیده شد. یکی از نکاتی که باید در بحث پشتیبانی و مانع زدایی به آن توجه کرد موضوع مبارزه با قاچاق است. در موضوع قاچاق چالش‌های زیادی وجود دارد. قاچاق از کانال‌های رسمی کشور، تعرفه‌های گمرکی، قوانینی که باید به‌روزرسانی شود، کوله‌باری و…. نکات مهمی است که در مبارزه با قاچاق باید به آن توجه کرد.

هم‌اکنون دستگاه‌های زیادی در بحث مبارزه با قاچاق دخیل هستند. گمرک جمهوری اسلامی، سازمان ملی استاندارد، سازمان بندرها و دریانوردی، بانک مرکزی، سازمان امور مالیاتی، نیروی انتظامی، شرکت‌های فورواردر، وزارت جهاد کشاورزی، دانشگاه‌های علوم پزشکی، وزارت دفاع، نیروی انتظامی، شرکت‌های حمل‌ونقل ، بیمه مرکزی، سازمان انرژی اتمی، سازمان تنظیم مقررات رادیویی، وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی، سازمان غذا و دارو، سازمان نباتات، آزمایشگاه‌های تشخیص ماهیت کالا، سازمان پایانه‌ها و حمل‌ونقل جاده‌ای، اتاق بازرگانی و در مورد مبارزه با قاچاق فعال هستند. علاوه بر این سازمان‌ها، سامانه‌هایی نیز برای ساماندهی موضوعات مختلف واردات و صادرات و… برای جلوگیری و مبارزه از قاچاق فعال هستند. تنوع سامانه‌ها و دستگاه‌ها، در عمل باید به بالا رفتن کیفیت مبارزه با قاچاق و درنتیجه جهش تولید کمک کنند ولی متأسفانه در این زمینه شاهد تحول بزرگی نبوده‌ایم. به‌طور مثال در ۱۱ ماهه اول سال ۹۹، ۱۲.۶ هزار میلیارد تومان کالای قاچاق انواع کالای قاچاق از قبیل لوازم‌خانگی، آرایشی و بهداشتی، الکترونیکی، لوازم‌یدکی، مواد خوراکی، سوخت، دام سبک و انواع ارز در کشور کشف، که ارزش کالا و ارزهای مکشوفه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۴ درصد افزایش داشته است.

معمولاً وقتی اسم قاچاق به گوش ما می‌خورد، فرایندی سخت و نفس‌گیر را برای آن تصور می‌کنیم. مثلاً برای قاچاق انسان عده زیادی در خودرویی سواری یا باری یا اتوبوس به‌دوراز چشم مأموران مخفی می‌شوند یا مثلاً برای مواد مخدر یا سلاح مقداری از آن‌ها را در میان باری به‌اصطلاح جاسازی می‌کنند. اگر عکس‌های این فرایند را در اینترنت جست‌وجو کنیم متوجه می‌شویم که این فرایند، نه در ایران بلکه در دنیا فرایندی سخت و پرزحمت به شمار می‌آید. علاوه بر پرزحمت بودن این کار، قاچاقچیان معمولاً در دنیا کالاهایی نه با تنوع زیاد، بلکه کالاهایی که اغلب ممنوعه به‌حساب می‌آیند را جابه‌جا می‌کنند. اما متأسفانه در ایران بسیاری از کالاها با تنوع بالایی به خارج یا داخل کشور قاچاق می‌شود.

حامد آقا بابایی فعال و پژوهشگر حوزه تجارت خارجی در گفتگویی با خبرنگار امین جامعه می‌گوید: «ما در ایران با قاچاق به‌اصطلاح از شیر مرغ تا جان آدمیزاد روبرو هستیم! این موضوع را گزارش کشفیات نهادهای مختلف با قاچاق کاملاً مشخص می‌کند. از طرف دیگر بزرگی ابعاد بسیاری از کالاهای قاچاق شده شگفت‌آور است. گاهی اوقات این ابعاد به میزان کامیون، کفی یا انبارهای بزرگ می‌رسد. سؤالی که وجود دارد این است که چرا کشور ما با این سطح درگیر موضوع قاچاق شده است. آیا به خاطر شرایط جغرافیایی و… کشور ما این‌طوری درگیر مسئله قاچاق شده یا کشورهای دیگر نیز به این صورت هستند؟ آیا فقط ما دغدغه حمایت از تولید داریم یا کشورهای دیگر نیز دغدغه تولید دارند؟ آیا ما دچار جنگ اقتصادی هستیم یا کشورهای دیگر نیز با این موضوع دست‌وپنجه نرم می‌کنند. »
وی در مورد پاسخ به این سؤالات و موضوع تجارت خارجی کشورمان گفت: «به نظر می‌رسد اقتصاد کشور دچار مشکلاتی بی‌برنامگی برخی از نهادهای دخیل در کشور است. از طرفی حوزه تجارت خارجی نیز تا حد زیادی بدون صاحب رهاشده است.! البته حدود ۳۰ سازمان در فرایند تجارت خارجی کشور دخیل هستند و قانون برای آن‌ها نقش ایجاد کرده است. اما وقتی در موضوع قاچاق یا مشکلاتی از این قبیل، دست به مطالبه گری می‌زنیم معمولاً اکثر این سازمان‌ها پاسخگو نیستند. در حقیقت بسیاری از این سازمان‌ها وقتی نیاز به اخذ مجوزها باشد و این مسائل مطرح باشد، سریعاً وارد گود شده و خود را در موضوع دخیل می‌دانند. این دخیل بودن به روش‌های زیادی مثل امضاء، اعطای مجوز، اخذ هزینه و… پیاده‌سازی می‌شود. ولی در هنگام پاسخگویی بهانه‌هایی می‌آورند و توجیه می‌کنند. مثلاً در مناطق ویژه اقتصادی و مناطق آزاد مانند اسکله شهید رجایی که بزرگ‌ترین پایانه کانتینری در کشور است که حدود ۹۰ درصد از تجارت خارجی کشور ما از همین مناطق انجام می‌شود. این منطقه را تصور کنید.. سؤالی که پیش می‌آید این است که وقتی می‌خواهد کالایی ازاین‌گونه مناطق بیرون بیاید باید از چندراه محدود خارج شود. این در حالی است که این منطقه اقتصادی کشور ازنظر وسعت به‌اندازه نیمی از شهر بندرعباس است. به تعبیر دیگر گمرک در مناطق ویژه و مناطق اقتصادی مستأجر اداره بندرها است. وقتی کالایی از این مناطق به‌دوراز چشم مأمورین خارج شد قاچاق به‌حساب می‌آید. اگر مثلاً برای پیگیری به گمرک مراجعه کنیم، گفته می‌شود ما در این چند مسیر مستقر هستیم. حتماً از جایی دیگر این کالا به‌دوراز چشم ما خارج‌شده است. پس برای همین اداره بندرها که حفظ حریم بندرها جزو مأموریت‌هایش است دخیل می‌شود. وقتی از اداره بندرها سؤال می‌شود گفته می‌شود که کالا ازاینجا خارج نشده چون ما دور این بندرها دیوار داریم. پس ما با پدیده‌ای روبرو می‌شویم که هر سازمانی ممکن است تقصیر را گردن سازمانی دیگر بی اندازد. مشکل اینجاست که در قانون به‌صراحت گفته نشده که کدام سازمان باید این مشکل را رفع کند. مثلاً باید این امکان برای گمرک قرار داده شود که بتواند انبارگردانی کند. این در حالی است که ما در قانون داریم که در مناطق آزاد و در مناطق ویژه اقتصادی گمرک حق انبارگردانی را ندارد. یعنی مثلاً اگر گمرک متوجه شد که ۱۰۰ کانتینر داخل کشور شده و ۵۰ تا از آن خارج‌شده، نباید دنبال ۵۰ تا دیگر در محدوده گمرک باشد. اگر گمرک حق بررسی این موضوع را داشت و حتی قانون از او می‌خواست که باید انبارگردانی کنی بخشی از مشکلات حل می‌شد و نظارت‌های بیشتری صورت می‌گرفت. »

 

ما در ایران با قاچاق به‌اصطلاح از شیر مرغ تا جان آدمیزاد روبرو هستیم! این موضوع را گزارش کشفیات نهادهای مختلف با قاچاق کاملاً مشخص می‌کند

آقا بابایی در مورد حجم قاچاق در کشور خاطرنشان کرد: «میزان قاچاقی در کشور تخمین زده می‌شود ازنظر مالی چیزی حدود ۲۵ میلیارد دلار است. قطعاً این مقدار کالای قاچاق با الاغ، نیسان یا وسایل این‌چنینی به کشور وارد نمی‌شود و بسیاری از این کالاها به‌صورت کانتینری وارد کشور می‌شود. بسیاری از کانتینرها از بندرگاه‌ها وارد کشور می‌شوند و با کفی حمل می‌شوند. این موضوع نشان می‌دهد که مقداری از حجم قاچاق کالا به خاطر خلأها و حفره‌های موجود در قانون اتفاق می‌افتد که گاهی کسی اسم آن را قاچاق از مبادی رسمی کشور یا کسی دیگر اسم آن را قاچاق از درب پشتی بندرها می‌گذارد! هراسمی که می‌خواهد داشته باشد اما قاچاق‌های این‌چنینی درهرصورت نواقص قانونی را به ما نشان می‌دهد.»
این فعال حوزه تجارت خارجی گفت: « یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که در این زمینه ماسالیان سال است با آن دست‌به‌گریبان هستیم این است که به موضوع قاچاق با جدیت پرداخته نمی‌شود. رهبر معظم انقلاب چیزی حدود ۱۰ سال است که با عناوین و تعبیرهای مختلف فرمان به جهاد اقتصادی، حمایت از تولید، جهش تولید، پشتیبانی از تولید، مانع زدایی برای رشد تولید و… را می‌دهند. در این سال‌ها قوانین زیادی برای مبارزه با قاچاق تصویب‌شده و در پی آن بودجه‌های زیادی برای مبارزه با قاچاق تصویب‌شده و به دست مخاطبین آن بودجه رسیده است. این درحالی‌که است که در فرایند مبارزه با قاچاق کالا ما بسیار عقب هستیم. به نظر می‌رسد یکی از دلایل این است که ما مجموعه‌ای از قوانین بانام قوانین مبارزه با قاچاق را تصویب کردیم. این موضوع از جهتی نشان‌دهنده به رسمیت شناختن موضوع قاچاق است. این در حالی است که تقریباً در هیچ‌یک از کشورهای دنیا این اتفاق نیفتاده است. غالب آن‌ها قانون حمایت از تولید و تسهیل تجارت دارند، نه قانون مبارزه با قاچاق. برخی از دستگاه‌ها موظف شده‌اند سامانه‌هایی برای مبارزه با قاچاق طراحی نمایند. ولی برخورد سامانه‌ای راهی را برای مبارزه با قاچاق به‌پیش نمی‌برد. باید قانون هر دستگاهی را موظف کند که دقیقاً برای مبارزه با قاچاق چه‌کاری را انجام دهد. در بهترین حالت اگر همه این سامانه‌ها راه‌اندازی شده دستگاه‌های مختلف در آن دخیل شوند، ما سامانه‌ای را درراه کسانی گذاشته‌ایم که دارند به‌صورت قانونی تجارت می‌کنند. قاچاقچی در سامانه ثبت‌نام نمی‌کند و تنها کالاهایی که از مسیرهای شفاف کشور وارد کشور می‌شوند مشخص می‌شوند. این موضوع یکی از چالش‌های برخورد و مبارزه با قاچاق است که بسیاری از افراد به آن دقت نمی‌کنند. تازه به‌کارگیری سامانه‌های این‌چنینی در صورتی امکان‌پذیر است که همه دستگاه‌ها به تمام وظایف خود عمل کنند. اگر این اتفاق بیافتد و سامانه هم درست عمل کند بازهم قاچاق اتفاق می‌افتد. درنتیجه وقتی بپرسیم که این قاچاق از کجا اتفاق می‌افتد پاسخی برای آن پیدا نمی‌شود چراکه در سامانه چیزی مشخص نمی‌شود و برای فهمیدن یا شفاف‌سازی موضوع باید پروژه‌ای دیگر تعریف شود که این موضوع ما را درگیر سامانه‌ها و پروژه‌ها خواهد کرد.»
این فعال حوزه تجارت خارجی افزود: «باید مشکلاتی که باعث می‌شوند قاچاق اتفاق بیافتد ریشه‌یابی شده تا راه‌حلی برای رفع آن‌ها پیدا کرد. اگر برخورد سامانه‌ای مشکلی را حل‌ می‌کرد کشورها با استفاده از سامانه با قاچاق مبارزه می‌کردند. فرهنگ سامانه سازی فرهنگ مناسبی نیست. سامانه‌ها نباید ساخته شوند تا با استفاده از آن‌ها درامدهایی برای برخی نهادها ایجاد شود. اصلی‌ترین هدف ایجاد سامانه‌ها باید حمایت از تولید در کشور باشد. مثلاً برای مبارزه با قاچاق تلفن همراه سامانه همتا طراحی شد. اما مشکل اینجاست که در کشور خط تولید گوشی تلفن همراه نداریم و از وقتی این سامانه راه‌اندازی شد قیمت گوشی در بازار افزایش یافت، چون با استفاده از این سامانه باید خریدار هزینه‌ای را برای ثبت در سامانه پرداخت کند. فلسفه مبارزه با قاچاق حمایت از تولید داخل کشور است. تعرفه گمرکی باید طوری باشد که کالای خارجی که مشابه آن در کشور تولید می‌شود گران‌تر از کالای داخلی به دست مصرف‌کننده برسد تا تولید داخلی در این فرصت کیفیت و قیمت خود را تقویت نموده و زنده بماند. در این صورت حتی این کالا را می‌توان به خارج از کشور هم صادر کرد. وقتی ما برنامه‌ای برای تولید لپ‌تاپ، تبلت، گوشی و… نداریم چرا باید تعرفه‌های گمرکی این‌چنینی ایجاد کنیم؟ این تعرفه باعث فساد می‌شود. باید این کالاها باقیمت مناسبی به دست مردم برسد. در این صورت کسی برایش صرفه اقتصادی ندارد که قاچاق انجام دهد. باید توان خودمان را روی کالاهای دیگر بگذاریم. این موضوع نشان می‌دهد ما اصلاً استراتژی درستی برای این کار و به‌طورکلی اقتصادمان نداریم. ناکارآمدی برنامه‌ریزی را نمی‌توان با خلق سامانه‌های مختلف جمع کرد. ما باید بدانیم از چه کالایی می‌خواهیم حمایت کنیم. حمایت وقتی معنی دارد که برای حمایت‌ها برنامه‌ریزی و اولویت قرار داده شود. نمی‌شود بگوییم از همه کالاها می‌خواهیم حمایت کنیم! نتیجه حمایت از همه کالاها همین وضع موجود خواهد شد. از طرف دیگر وقتی تعرفه‌ای برای واردات ایجاد می‌کنیم یعنی واردکننده برای حل کالا مقداری سود می‌کند ولی از طرف دیگر با چندین سامانه موجود که بر سر راه آن قرارگرفته مشکلاتی برای واردکننده ایجاد می‌شود. برای همین روزبه‌روز با این کار ریسک قاچاقچی کم شده و درامد شخصی که می‌خواهد از مبادی قانونی کشور واردات انجام دهد و روزی حلال به دست آورد کم‌تر می‌شود. این هزینه‌ها علاوه بر هزینه‌های مالی شامل هزینه‌های زمانی نیز می‌شود.»
حامد آقا بابایی در مورد جنگ اقتصادی دشمن با ما گفت: «دشمن یک جنگ اقتصادی تمام‌عیار با ما به راه انداخته است. ما باید طوری عمل کنیم که نه‌تنها لبه دیگر قیچی برای عملکرد مکانیزم جنگ اقتصادی نباشیم، بلکه باید بتوانیم برنامه درستی را برای از بین بردن اقدامات دشمن علیه خودمان داشته باشیم. بعضی از کشورهای خارجی ما را تحریم کرده‌اند. تحریم‌ها برای جلوگیری از ورود کالاها به کشور یا برای جلوگیری از صادرات است. ما باید برنامه‌ریزی کنیم و ببینیم هر کالایی که برای ما تقدم دارد، ورود همان کالا را به کشور تسهیل کنیم تا آن کالا زودتر به دست مردم یا تولیدکنندگان داخلی برسد.. اگر این کار را نکنیم در حقیقت داریم خودمان را تحریم می‌کنیم.»

وی در مورد طرح شناسه دار کردن کالاها گفت: «این طرح در حقیقت یکی از طرح‌های مهم برای جلوگیری از قاچاق است. اما نکته اینجاست که بسیاری از کالاهایی که به کشور وارد می‌شود کالاهای واسطه‌ای هستند. ذرت، پروپیلن و… را چطور می‌‌خواهیم شناسه دار کنیم؟ از طرف دیگر به‌طور مثال پیشنهادشده برای جلوگیری از خروج دام از کشور باید دام‌ها شناسه دار شده و به آن‌ها هویت داده شود. این یعنی چه؟! مگر انسان‌ها که هویت دارند از قاچاقشان جلوگیری شده که حالا به دنبال هویت دادن به دام‌ها کشور هستیم. این موضوع نشان‌دهنده نبود استراتژی مناسب در کشور است. به همین خاطر ما در سال‌های اخیر شاهد این هستیم که طرح‌هایی با روکش‌های زیبا در کشور تصویب‌شده و بودجه‌هایی به این پروژه‌ها داده‌شده که متأسفانه بسیاری از این پروژه‌ها نتیجه مطلوبی نداشته است. »
آقا بابایی با ذکر مثال‌هایی از پرونده‌های قاچاق‌های اخیر گفت: «به‌طور مثال در اخیراً شاهد تشکیل برخی از پرونده‌های قاچاق مانند پرونده‌های قاچاق خودرو یا پرونده‌های قاچاق نهاد‌ه‌های دامی بودیم. در همه این پرونده‌ها نهادهای مختلف نظارت داشتند و به خاطر همین نظارت بود که این پرونده‌ها تشکیل شد ولی چرا این اتفاقات باوجود سامانه‌هایی مثل سامانه ثبت سفارش افتاد. نباید ما با استفاده از ایجاد انحصار با قاچاق مبارزه کنیم. به وجود آوردن امضای طلایی در یک فرایند خودش باعث ایجاد مشکلاتی می‌شود. نباید انحصار به وجود آورد. در بسیاری از کشورهای دنیا روش جور دیگری است. مثلاً می‌توان حق واردات فلان کالا را در بهابازار ارائه کرد یا با استفاده از روش‌های دیگر به‌طور عادلانه‌ای بین مردم یا فعالان آن حوزه تقسیم کرد. باید شرایطی را در کشور ایجاد کرد که افراد مختلفی که توانایی واردات به کشور رادارند بتوانند از پتانسیل‌های موجود و امکانات کشور استفاده کنند و در این شرایط تحریم، کالاهای موردنیاز را برای مردم، صنایع و تولیدکنندگان فراهم کنند. در این صورت تجارت در کشور ما منحصر به امتیاز و محدود به برخی مجوزت دست و پاگیر نمی‌شود و هرکس در این کشور می‌تواند واردات یا صادرات انجام دهد در این حوزه فعال می‌شود. از طرف دیگر در حوزه تعرفه‌های گمرکی، ما تقریباً برای همه کالاها تعرفه گمرکی گذاشته‌ایم. این یعنی باید برای تولید همه این محصولات برنامه‌ریزی داشته باشیم. ولی متأسفانه این‌طور نیست و ما در این کار فقط به گذاشتن تعرفه گمرکی بسنده کرده‌ایم درصورتی‌که علاوه بر آن باید از تولید و صادرات نیز حمایت کنیم.»

وی در جمع‌بندی موضوعات مطرح‌شده گفت: «بسیاری از این موارد را عرض کردم تا بگویم در فرایند مبارزه با قاچاق داریم استراتژی و فرایندی اشتباه را پیگیری می‌کنیم. باید چشممان را بر روی ایرادات و اشکالات موجود بازکنیم. محاسنی وجود دارد ولی نباید جوری عمل کنیم که پازل دشمن را در جنگ اقتصادی تکمیل کنیم. راه‌حل درست مبارزه با قاچاق این است که یک‌بار برای همیشه متولی‌های اصلی قانون‌گذاری سازمان‌های دخیل در امر تجارت و مبارزه با قاچاق را دسته‌بندی نماید. سپس باید مشخص شود که نقش هر سازمان در این فرایند چیست. در این صورت متوجه می‌شویم کدام سازمان سیاست‌گذار، کدام سازمان مجری، کدام نظارتی و… است. وقتی نقش‌های سازمانی مشخص شد این موضوع سامان‌دهی شده و در صورت بروز مشکلات می‌توانیم از سازمان‌ متبوع بازخواست کنیم که چرا این اتفاق افتاد. باید دستگاه‌ها به نحوی عمل کنند که مثلث فساد در کشور تشکیل نشود. مثلث فساد وقتی تشکیل می‌شود که شخص فساد کننده توان فساد داشته باشد. در حوزه قاچاق توان فساد موارد بسیاری ازجمله داشتن رانت، پارتی و… تعبیر می‌شود. ضلع دیگر مثلث فساد مطلوبیت است. مطلوبیت یعنی قاچاق برای قاچاق کننده در اصطلاح بصرفد. خیلی از اوقات صرفه اقتصادی کالای قاچاق شده نقش مهمی را برای تشویق قاچاقچی به واردکردن آن جنس یا خارج کردن آن از کشور دارد. به‌طور مثال یکی از دلایلی که قاچاق در واردات به کشور به مقدار چشم‌گیری کم شده این است که به دلیل نوسانات ارز و بالا بودن قیمت آن عملاً قاچاق بسیاری از کالاها به کشور دیگر صرفه اقتصادی ندارد. البته این نمونه، نمونه غلطی است ولی این مثال را زدم تا بگویم باید شرایطی را در کشور ایجاد کنیم که قاچاق به کشور برای قاچاقچی صرفه اقتصادی و مالی، زمانی و… نداشته باشد. »
درمجموع به نظر می‌رسد برای کاهش قاچاق در کشور هر اقدامی که انجام می‌شود باید دو خصوصیت داشته باشد. یکی آن اقدام هزینه‌های موجود که صرف مبارزه با قاچاق می‌شود و هزینه‌های واردکننده یا صادرکننده را کاهش داده و خصوصیت دیگر این است که به فرایند واردات یا صادرات سرعت بیشتری ببخشد. روش پیشنهادی می‌تواند فرایند تجاری کشور را بهبود بخشیده و امنیت تجاری را برای تاجران، صاحبان سرمایه و درنهایت مجموعه اقتصاد کشور فراهم کند.

نویسنده : محمدجواد قائدی
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.